Ресейдің ірі гидроэлектростанциялары

Аты Қуаты, ГВт Ортажылғы өнім, млрд кВт·чсағ Меншіктенуші География
Саяно-Шушенская ГЭС 0,00 (6,40)[] 23,50[сн 1] ОАО РусГидро р. Енисей, г. Саяногорск
Красноярская ГЭС 6,00 20,40 ОАО «Красноярская ГЭС» р. Енисей, г. Дивногорск
Братская ГЭС 4,52 22,60 ОАО Иркутскэнерго, РФФИ р. Ангара, г. Братск
Усть-Илимская ГЭС 3,84 21,70 ОАО Иркутскэнерго,РФФИ р. Ангара, г. Усть-Илимск
Богучанская ГЭС[сн 2] 3,00 17,60 ОАО «Богучанская ГЭС», ОАО РусГидро р. Ангара, г. Кодинск
Волжская ГЭС 2,55 12,30 ОАО РусГидро р. Волга, г. Волжский
Жигулёвская ГЭС 2,32 10,50 ОАО РусГидро р. Волга, г. Жигулевск
Бурейская ГЭС[сн 2] 1,98 7,10 ОАО РусГидро р. Бурея, пос. Талакан
Чебоксарская ГЭС 1,40 3,31[сн 3] ОАО РусГидро р. Волга, г. Новочебоксарск
Саратовская ГЭС 1,27 5,35 ОАО РусГидро р. Волга, г. Балаково
Зейская ГЭС 1,33 4,91 ОАО РусГидро р. Зея, г. Зея
Нижнекамская ГЭС 1,25[сн 3] 2,67 ОАО «Генерирующая компания», ОАО «Татэнерго» р. Кама, г. Набережные Челны
Загорская ГАЭС 1,20 1,95 ОАО РусГидро р. Кунья, пос. Богородское
Воткинская ГЭС 1,02 2,60 ОАО РусГидро р. Кама, г. Чайковский
Чиркейская ГЭС 1,00 2,47 ОАО РусГидро р. Сулак

Газтурбиналық электрстанциялар

Қазіргі газтурбиналық электрстанциялардың негізін құрайтын қуаты 25 — 100 МВт газ турбиналары. Газтурбиналық электрстанция энергоблогының қарапайым қағидалы сұлбасы 4.13 сур. келтірілген.

Отын (газ, дизель жанармайы) жану камерасына беріледі, сол жаққа компрессормен қысымдағы ауа беріледі. Жанудың ыстық өнімдері өзінің энергиясын газ турбинасына береді, ол компрессор мен синх­ронды генераторды айналдырады. Қондырғыны айналдыратын қозғалтқыштың көмегімен жібереді, бұл 1—2 мин созылады, осыған байланысты газтурбиналық қондырғылар (ГТУ) жоғары маневрлы және энергия жүйелерінде жүктеменің шыңдарын жабуға қолданылады. ГТУ жану камерасындағы алынатын жылудың негізгі бөлігі, атмосфераға лақтырылады, сондықтан мұндай электрстанциялардың жалпы ПӘК – і 25 - 30% құрайды.



4.13 суреті – Газтурбиналы электростанциялардың қағидалы технологиялық сұлбасы: КС- жану камерасы; КП- компрессор; ГТ- газ турбинасы; G- генератор; Т- трансформатор; М- жіберуші модуль

Газ турбиналарының тиімділігін көтеру үшін бугаздық қондырғылар ойластырылып жасалған (ПГУ). Оларда отын бу генераторының ошағында жанады, одан бу бу турбинасына бағытталады. Бу генераторынан жанған өнімдер қажетті темпера­тураға дейін салқындағасын газ турбинасына бағытталады. Сонымен, ПГУ – ң біреуі газ турбинасымен, екіншісі бу турбинасымен айналатын екі электр генераторы бар. Мұнда газ турбинасының қуаты бу турбинасының 20% құрайды. ТМД – да тиімді техникалық – экономикалық көрсеткіштері бар қуаты 200 — 250 МВт ПГУ ойластырылып жасалған.

Электрстанциялардың дәстүрлі емес типтері

Бұл бірінші кезекте магнитогидродинамикалық генераторлары бар (МГД-генераторлар) электростанциялар. МГД-генераторларды типі КЭС станцияларына қондырма ретінде салу жоспарланады. Олар әдеттегі қазандарға мүмкін емес 2500 - 3000 К жылу потенциалдарын пайдаланады.

4.14 сур. МГД – қондырғысы бар ЖЭС қағидалы сұлбасы келтірілген. Жеңіл иондалатын қоспа ендірілетін отын жануының газтәріздес өнімдері (мысалы, К2СОэ), үлкен кернеуліктің магнит өрісімен қиылған МГД-арнаға бағытталады. Арнадағы иондалған газдардың кинетикалық энергиясы тұрақты токтың электр энергиясына түрленеді, ол өз кезегінде, үшфазалық айнымалыға түрленеді және энергия жүйесіндегі тұтынушыларға бағытталады.



4.14 суреті - МГД – генераторы бар КЭС – ң қағидалы сұлбасы: 1- камера сгорания; 2- МГД- арна; 3- магниттік жүйе; 4 – ауаны қыздырғыш; 5- бу генераторы (қазан); 6- бу турбиналары; 7- компрессор; 8- коденсаттық (қоректендіруші) сорап.

2000 К температурасында МГД - арнасынан шыққан газ қазанға барып, әдеттегі сұлбамен ЖЭС бу турбинасында бу энергиясын қолданып, бу жасауға пайдаланылады.

30 жылдан астам уақыт ішінде көптеген алдыңғы қатарлы және техникалық дамыған елдерде термоядролық синте­здің энергиясын меңгеру бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр. Энергияның үлкен саны босайтын термоядролық реакцияның маңызы жеңіл элементтердің екі атомының (иодарының) қосылуында (әдетте сутегі — дейтерийжәне тритий немесе сутегі және дейтерийизотоптары иондарының). Нәтижесінде алғашқы элементтердің қосынды массасынан аз массалы бөлшек пайда болады, ал босайтын энергия массалардың айырмасына сәйкес келеді.

Реакция арнайы шарттарда жасалынуы мүмкін: алғашқы заттың температурасы 108 К шамасында, яғни ол жоғары температуралы плазманың жағдайында болады; плазмадағы қысым бірнеше жүз мегапаскаль; оны ұстап қалу уақыты 1 с кем емес. Реакция энергиясын өндірістік мақсаттарға пайдаланғанда бұл шарттар циклмен қайталану керек. Бұл талаптарды орындау өте қиын. Қазіргі уақытта қойылған мақсатқа жетудің екі жолы көрініп тұр: удержание плазманы қуатты ы мощным статикалық магнит өрісімен ұстап тұру немесе инерциялық ұстап тұру, мұнда аз мөлшердегі отын қызады және лазердің шоғырланған сәулелері немесе элек­трондардың шоқтарымен қысылады.

Осы типті реактордың негізіндегі термоядролық электростанцияның үлгісі Токамак 4.15 сур. көрсетілген. Реактордың және электростанция блогының негізі тороидты камера, оның өсімен вакуумде 2 плазма 1 шоғырланады, осы жерде термоядролық реакция жүреді. Қуатты асқын өткізуші магнит 3 плазманы ұстап тұрады, қыздырушы — трансформатор 7.

4.15 суреті - Типі «Токамак» термоядролық электростанцияның қағидалы сұлбасы: 1 - дейтерий – тритий плазмасы; 2 вакуумдық кеңістік; 3 –асқын өткізгіш магнит; 4 - бланкет; 5 - бірінші контурдың жылу алмастырғышы; 6 – екінші контурдың жылу алмастырғышы; 7 - плазманы қыздыратын трансформатор

Дейтерий + тритий реакциясы қарастырылады. Егер дейтерий табиғи судан алынатын болса, онда тритийді жасанды түрде алады, бұл үлкен энергия мен еңбек шығынын қажет етеді. Реакция процесінде жұмсалатын тритийді өндіру үшін реактордың камерасында литийден 4 бланкет жасалынады. Реакция процесінде нейтрондармен сәулеленген литий гелийді және реакторға қайтатын тритийді жасайды. Осымен оның қайта өнуі іске асады.

Бланкеттің литийі тағы бір функцияны орындайды — термоядролық синтезде пайда болатын жылуды тасиды. Сұйық жағдайда ол жылу алмастырғыш арқылы айналып, аралық сұйық – метал жылу тасушысына 5 жылуды береді (мысалы, калийге), ал ол, өз кезегінде, ЖЭС бу қазаны немесе АЭС бу генераторы сияқты келесі жылу алмастырғышта 6 суды қыздырады. Қарастырылған сұлба мұндай типті станцияны жасаудың бір жолы туралы қарапайым ұғым береді.

Термоядролық электростанцияны жасау адамзаттың қолға алған ең бір ауыр технологиялық проблемаларының бірі. Бірақ сәті түссе энергияның шексіз саны іс жүзінде қамтамасыз етіледі.

лекция

Ауылдық трансформаторлық ҚС негізгі типтері және олардың ерекшеліктері

Трансформаторлық ҚС электрэнергияны бір кернеуден басқасына түрлендіру және таратуға арналған. ҚС күштік трансформатордан, таратушы құрылғылардан, басқару құрылғылары мен басқа көмекші құрылғылардан тұрады.

Ауылшаруашылық аудандарында жоғары кернеуі 110...35 кВ электрэнергияны энергия жүйесінен 6...35 кВ кернеуіне дейін (бірінші кезекте 10 кВ дейін), ауданда оны таратып және кернеуді 6...35 кВ-тан 0,38 кВ дейін түсіруді қамтамасыз ететін тұтынушылар ҚС жеткізуге арналған арналған аудандық трансформаторлық ҚС пайдаланады. 0,38 кВ желілерімен электрэнергияны тұтынушыларға жеткізеді.

Таратушы құрылғылар (ТҚ) электрэнергияны қабылдау мен тарату үшін қажет және коммутациялық аппараттары, құранды шиналары, релелік қорғаныс және автоматика құрылғылары, өлшеуіш аспаптары мен басқа көмекші аппаратурасы бар.

Егер таратушы құрылғының негізгі жабдығы ашық ауада орналасса, бұл ашық таратушы (АТҚ-ОРУ), егер ғимаратта болса-онда жабық (ЖТҚ-ЗРУ).

Құранды таратушы құрылғыларды (КРУ) кеңінен қолданады, олар әдетте жабдығы алдын-ала ендірілген жабық блоктар мен шкафтардан тұрады. Егер коммутациялық таратушы құрылғы сыртқа орналастыруға арналса, ол КРУН.

Құранды трансформаторлық ҚС кеңінен қолданылады. КТП мен КРУН-ды заводта жинап, монтаждауға жібереді, бұл құрылыс- монтаждау мерзімін қысқартып жұмыс сенімділігі мен қызмет көрсетудің деңгейін көтереді.

6...10/0,4 кВ ҚС әртүрлі жасалынуы мүмкін: мачталы, ашық, олардың барлық жабдығы қиыстырмаларда немесе АЖ тіректерінде орналасады.

Біртрансформаторлық немесе үлкен сенімділікті қамтамасыз ететін екітрансформаторлық ҚС қолданылады. Кейде бірінші категориялы тұтынушылар үшін кернеуі 35/0,4 кВ терең кірмелі ҚС қолданады.

Соңғы кезде КТП-да типі ТМГ (үшфазалық, ауа мен майдың табғи айналымы бар, бітеу). Қуаты 25-тен 1000 кВА дейінгі Минскінің электртехникалық заводы шығарған күштік трансформатор қондырылып жатыр. Трансформатор бітеу болғасын, оның ішкі көлемінің қоршаған ортамен қатысы жоқ, сондықтан майды сынаққа алмайды (проба масла). Және есептік қызмет мерзімінде (25 жыл) трансформаторды іске қосу және оған қызмет көрсетуге қаржы керек емес.ТМГ мен қоса әдеттегі ТМ дәстүрлі трансформатор қолданылуы мүмкін.

Электрлік ҚС түрлері және ерекшеліктері

Төмендеткіш ҚС мынадай бөліктерден тұрады:

1. Бір немесе бірнеше трансформаторлар (автотрансформаторлар).

2. Жоғары кернеулі таратқыш.

3. Кернеуі төмендетілген таратқыш.

4. Қосалқы құрылғы.

Косалқы станция жүйедегі орналасу жағдайына және жоғары кернеумен қоректену схемасына к,арай мынадай түрге бөлінеді: тұйык, (шеткi), өтпелі (транзиттік) және тораптык, (бұл 6ip мезетте өтпелі де болуы мүмкін) (5.1-сурет).

5.1-сурет. Косалқы станциялардың электр жуйесіндегі орналасу жағдайына

және жоғары кернеумен қоректену схемасына қарай бөліну түрлері. 1. Тұйьқ (шеткі) косалқы станция. 2. Өтпелі (транзиттік) к,осалк,ы станция. 3. Өзара сақиналы схемамен қосылған өтпелі қосалқы станция. 4. Тораптық косалқы станция

Аудандық ҚС электр жүйесінің жауапты элементтері болып саналады. Сондықтанда бұл қосалқы станцияларды жобалағанда және салғанда, оларды тек қалыпты режимде емес, апаттық жағдайда ажыратылғанда да сенімді жұмыс істеуін қамтамасыз етуі тиіс (мысалы, қоректендіруші желі немесе трансформатордың біреуі істен шықса).

Әдетте, екі трансформаторды (автотрансформаторды) орнатқан тиімді. Аудандық ҚС өте жоғары талап қойылады:

ҚС электр желісінің екінші тізбегінің резервтік қорегі мен электр қондырғыларының аудандық тораппен байланысы болуы тиіс.

Өтпелі және тораптық ҚС сұлбалары тұйық ҚС сұлбасына қарағанда едәуір сенімді.

ҚС электр сұлбасына қойылатын талаптар:

1. Тұтыну орындарын электрмен үздіксіз жабдықтау жатады

а). Электрмен жабдықтаудың сенімділігі тұтыну орындарындағы электр қондырғыларын энергия жүйесінің әртүрлі пункттеріндегі электр берілісі жүйесімен байланыс сұлбасын тиімді таңдап алу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

б). ҚС құрастыру шиналарын секциялау-электрмен сенімді жабдықтаудың елеулі шарты болып саналады.

Секцияның екі түрі бар:

-қатаң секциялау (мұны өзгерту үшін құрылыс және монтаждау жұмыстарын жүргізу керек);

-оңтайлы секциялау (ТҚ ауыстырып қосуға болады).

2. Сұлбаға қойылатын екінші талапқа пайдаланудың көрнектілігі мен ыңғайлылығы жатады. Сұлба көрнекті болу үшін элементтер саны неғұрлым аз, түрі қарапайым, құрастырмалы шиналардың барлық қосылыстары біркелкі жасалынуы тиіс.

3. Үшінші талап сұлбаның оңтайлылығы болып саналады. Мұндай сапа осы сұлбаның жекелеген айландарын апаттық жағдайда бөліп тастағанда немесе жоспарлы түрде жөндеуге қою үшін ауыстырып қосқанда электрмен жабдықтау мүмкіндігін айқындайды. Сұлбаның оңтайлылығы-оған қосымша қосылыстар мен аппараттарды енгізбей-ақ қамтамасыз етілуі тиіс.

Пайдалану ыңғайлылығы сұлбаның қарапайымдылығы мен симметриялылығына, таратқыш құрылғылардың жинақтылылығына, сондай-ақ, қолданылатын жабдықтың (трансформатор мен коммутациялық аппараттар) бір типтілігіне байланысты. Сондықтан ҚС жобалаған кезде симметриясыз сұлбалар мен типі әртүрлі жабдықты қолданбау керек.

Үнемдеу мәселесіне байланысты ҚС пайдалану процесінде энергияның шығыны және есептік шығыны ең аз болатын сұлбаны таңдап алады.

Электр станциялары мен қосалқы станциялардың негізгі электр жабдықтары-электр генераторлары, синхронды өтемдеуші (компенсатор), электр қозғалтқыштары, күштік трансформаторлары жатады.

Коммутацияның бірінші тізбегіндегі коммутациялық аппараттар-ажыратқыштар, айырғыштар, қысқа тұйықтағыштар, бөлгіштер және т.б.

Коммутацияның екінші тізбегінде-релелік қорғаныс, автоматика, өлшеуіш аспаптар.

Ажыратқыш аппараттар-шапқыштар (рубильники), ауа автоматы, балқыма сақтандырғыштар, түйістіргіштер (контакторы), магниттік іске қосқыштар (магнитные пускатели), босатқыштар және жоғары вольттік ажыратқыштар жатады.

Қажетті жағдайда қ.т.т. шамасын шектейтін аппараттар-реакторлар, электр қондырғыларын асқын кернеуден қорғайтын-разрядтауыштар қолданылады.

3 лекция

Трансформаторлық ҚС негізгі жабдығы, қиыстырмасының ерекшеліктері

Айнымалы электр тогының кернеуін жоғарылатуға немесе төмендетуге арналған құрылғыны трансформатор (автотрансформатор) деп атайды. Трансформатордың құрылысы мен қызметі электрмагниттік индукция құбылысына негізделген. Фарадейдің заңы бойынша магниттік сызықтарды қиып өтетін өткізгіште электр тогының пайда болу құбылысы электрмагниттік индукция деп, ал пайда болатын ток индукциялық ток деп аталады.

3.1 сур- Трансформатордың сұлбасы

Темірден (болаттан) жасалған өзекшеге екі орама (W1, W2) орайды. Ол ораманың біреуі (W1) электр генераторымен (немесе электр энергия көзімен), ал екіншісі (W2) электр энергиясы тұтынушыларына қосылады. Электр тогы генератордан немесе бірінші орамнан (W1) өткенде, темір өзекшеде айнымалы магнит өрісі пайда болады.

Осы айнымалы магнит өрісі екінші ораманы да қиып өтеді (3.12-суретте нұсқама тілмен (стрелкамен) көрсетілген).

Нәтижесінде екінші орамда электр қозғаушы күші пайда болады. (ЭҚК-Е2). Ал, егерде осы екінші орамды (W2) тұтынушылармен (Z) қоссақ, онда бұл тұйық тізбектен электр тогы жүреді (3.1 суретте электр тогының бағыты нұсқама тілмен (стрелкамен) көрсетілген).

Егерде трансформатордың темір өзекшесі болмаса да оның жұмыс істеу қағидасы электрмагнитгік құбылысқа негізделген.

Бірінші орамда пайда болған электр қозғаушы күші - өзіндік индукция ЭҚК-і (Е1), ал екінші орамадағы - өзара индукция ЭҚК-і (Е2) деп аталады.

Трансформатор орамдарының орам санымен және электр қозғаушы күші арасындағы байланыс мына формуламен анықталады

Е1/Е2 = W1|W2= Kтр немесе U1|U2=W1|W2= Kтр.

Мұндағы, Е1 - бірінші орамдағы ЭҚК;

Е2 - екінші орамдағы ЭҚК;

U1 - бірінші орамдағы кернеу;

W2 - екінші орамның орам саны;

Егерде, екінші орамның кернеуі бірінші орамдағы кернеуден артық болса, бұндай трансформаторды жоғарылатқыш трансформатор деп атайды. Ал егерде, екінші орамның кернеуі бірінші орамдағы кернеуден кем болса, онда мұндай трансформаторларды төмендеткіш трансформаторлар деп атайды. Автотрансформаторлар да дәл осындай принциппен жұмыс істейді. Бірақ та автотрансформаторлардың өзінің ерекшеліктері бар.

Трансформаторлардың (автотрансформаторлардың) негізгі параметрлері мыналар: номиналдық қуаты; орамдардың номиналдық кернеуі; номиналдық ток; қысқа тұйықтау кернеуі; орамаларды қосу түрі және схемасы.

Іс жүзінде трансформаторлардың бірнеше түрі бар. Олардың бір-бірінен айырмашылығын білу үшін шартты белгілер қолданады. Мысалы: ТРДН-80000/ 110-86-У І. Бұл былай оқылады: үш фазалы трансформатор (Т), төменгі кернеулі орамасы екіге бөлінген (Р), салқындату үшін Д системасын қолданады (Д), орамдағы кернеуді жұмыс істеп тұрғанда реттеуге болады (Н), номиналдық қуаты (80000 ВА), номиналдық кернеуі 110 кВ, зауыттан 1986 жылы шығарылған, қоңыржай ауа райына жұмыс істеуге ыңғайланған (У-умеренный); ашық ауада орналастырылады (1 категория).

Сөйтіп, әрбір трансформаторлардың жоғарыда көрсетілгендей өзінің шартты белгілері және сипаттамасы бар.

Сонымен, трансформаторлардың зауыт паспортында көрсетілген белгілері мынаны баяндайды:

- бірінші әріп - бір фазалы (0) немесе үш фазалы (Т);

- екінші әріп - төменгі кернеулі орамы екіге бөлінген (Р);

- үшінші әріп - салқындату әдісі (С, М, Д, ДЦ);

- төртінші әріп - трансформатор жұмыс істеп тұрғанда оның
кернеуін реттеуге болады (Н);

Әріптерден кейін сандар басталады:

- трансформатордың қуаты;

- бірінші орамның кернеуі;

- шығарылған жылы;

- қандай ауа- райында жұмыс істеуге болатындығы;

- қондырылатын орны (үйдің ішінде немесе ашық ауада).
Трансформаторларды салқындату жүйесі (системасы) өте маңызды да және қиын мәселенің бірі. Трансформатордың салқындату жүйесі мынадай:

- Табиғи ауамен салқындату (естественное воздушное охлаждение). Салқындатудың мұндай әдісі келесі әріптермен белгіленеді: С; СЗ; СГ. Бұл тәсілді кернеуі 15 кВ, қуаты 1600 кВА-ға дейінгі трансформаторларда қолданады. Желдеткіш арқылы маймен салқындату және майдың табиғи айналма жүрісін пайдалану (масляное охлаждение с дутьем и естественной циркуляцией масла). Белгісі - Д. Бұл тәсіл қуаты 63000 кВА-ға дейінгі трансформаторларда қолданылады. Желдеткіш арқылы маймен салқындату және майдың күшпен айналма жүрісін пайдалану (орысша - масляное охлаждение с дутьем и принудительной циркуляцией масла). Белгісі - ДЦ. Бұл тәсілді қуаты 63000 кВА және одан да жоғары трансформаторларда қолданады.

Тағы бір маңызды мәселе, ол трансформаторлардың кернеуін жұмыс процесінде реттеуге болады. Кернеуді реттеу тәртібі мына формуламен анықталады:

Сөйтіп, бұл формулада екінші орамның (W2) кернеуін (U2) өзгерту үшін, бірінші (W1) және екінші W2) орамдардың орам санын өзгерту қажеттілігі көрсетілген.

3.2 суретінде күштік трансформаторлардың құрылыс схемасы берілген.

Қазіргі уақытта зауыттан қуаты 10 кВА-дан 8000000 кВА-ға дейін трансформаторлар (автотрансформаторлар) шығарылады. Үш фазалы трансформаторлар мынадай параметрлермен шығарылады:

- кернеуі 220 кВ, қуаты 630 МВА - 1000 МВА-ға дейін;

- кернеуі 330 кВ, қуаты 1250 МВА;

- кернеуі 500 кВ, қуаты 1000 МВА.

3.2 сур- Трансформатор құрылысының схемасы 1. Ұлғайтқыш. 2. Сақтандырғыш құбыр. 3, 4. Маймен толтырылған оқшаулағыш. 5. Бак. 6. Магниттік өткізгіш (магнитопровод). 7. Жоғары жене төменгі кернеулі орамалар. 8. Радиаторлық құбырлар. 9. Оқушауламалық (изоляциялық) май. 10. Арба 11. Газ релесі

Ал. бір фазалы трансформаторлардың тобы: 500 кВ - 3 х 533 мВА = 1600 мВА; 750 кВ-Зх417мВА= 1251 мВА; 1150 кВ - 3 х 667 мВА = 2001 мВА.

3.3 сур- Трансформаторлардың және автотрансформаторлардың

бейтарап нүктелерін жерге қосу әдістері:

а) 110-220 кВ трансформаторлар, РПН-ы жоқ; б) 330-750 кВ трансформаторлар, РПН-ы жоқ; в) 110 кВ трансформаторлар, РПН олардың құрылысында біріктірілген; г) автотрансформаторлар; д) 150-220 кВ трансформаторлар, РПН-ы бар; е) 330-500 кВ трансформаторлар, РПН-ы бар.

Автотрансформаторлардың жұмыс режимі және құрылысы. Ерекшеліктері

Кернеуі 110-1150 кВ электр қондырғыларында автотрансформаторлар кеңінен қолданылады. Себебі автотрансформаторларды жәй күштік трансформаторлармен салыстырғанда, олардың бірнеше артықшылықтары бар.

Бір фазалы автотрансформатордың қағидалы сұлбасы 3.4 суретінде берілген.


3.4 сур-Бірфазалы автотрансформатордың сұлбасы

Мұнда ОЖ және ООР орамдарының бір-бірімен электрлік байланыста екендігі көрсетілген. Ж және ОР шықпасындағы орам тізбектелген, ал ОР мен О арасындағы орам жалпы деп шартты түрде аталынады.

Егерде автотрансформатордың орам кедергісіндегі шығындарды есептемесе, онда оның қуатын мынадай өрнекпен табуға болады

S=Uж*Ιж=Ιор*Uор,

Бұл өрнекті өзгертіп жазуға болады

S=Uж*Ιж=[( Uж - Uор)+ Uор]* Ιж = ( Uж- Uор)* Ιж+ Uор* Ιж,

мұнда ( Uж - Uор)* Ιж = Sтр - трансформаторлық қуат. Ол қуат біріншіреттік орамнан екіншіреттік орамға магниттік байланыс арқылы беріледі.

Uор* Ιж - электрлік қуат. Бұл қуат біріншіреттік орамнан екіншіреттік орамға электрлік (гальваникалық) байланыс арқылы беріледі.

Қалыпты режимде автотрансформатордың өту қуаты (проходная мощность) оның номиналды қуаты, ал трансформаторлық қуаты - типтік қуаты (типовая мощность)

Sөтп = Sном, Sтр= Sтип.

Магниттік өткізгіштің (магнитопровод) мөлшері және оның массасы автотрансформатордың типтік қуатымен анықталады. Ал ол қуат автотрансформатордың номиналды қуатының бір бөлігі

мұнда трансформация коэффициенті, Кти - тиімділік коэффициенті немесе типтік қуаттың коэффициенті.

Егерде Uж - кернеуінің деңгейі Uор - кернеуіне жақын болса, онда Кти азаяды. Сол себепті автотрансформаторлардың мөлшері, массасы және активті материалдарының шығыны, дәл сондай номиналды қуаты бар жәй күштік трансформаторлармен салыстырғанда аз болады.

Сондықтан энергетикада кернеуі 220/110 кВ; 330/150 кВ; 500/220 кВ; 750/330 кВ автотрансформаторларды пайдаланған тиімді де, ұтымды.

3.5 сур- Трансформаторлардың орамдар тобын қосу


6363365023102465.html
6363439274900897.html
    PR.RU™